Dersim’den Tunceli’ye Giden Yıl (1930-1938)

Mustafa Kemal’in Cumhurbaşkanlığı döneminde 2. Adam konumundaki İsmet Paşa, Kürt sorununun şiddet yoluyla çözümünde ısrarcıdır ve 1937/1938 Dersim katliamıyla sonuçlanan bu tutumu, 1935 tarihli Kürt Raporu’na açık biçimde yansımaktadır. İsmet Paşa, raporunda, Dersim bölgesindeki Erzincan’a önemli bir işlev yükleyerek, buranın bir “Türklük” üssü olarak konumlandırılmasını önermektedir. 1925’teki Şark Islahat Planı’nın bir gereği olarak, Ermenilerden boşaltılan bu topraklara yerleştirilen Balkanlı ve Kafkas(ya)lı göçmenlerin buralardan ayrılmalarına hayıflanan İsmet Paşa, şöyle demektedir: “Dersim Kürtlerine karşı vaktiyle set olan Türk köyleri dağılıp zayıflayarak ve Ermeniler kâmilen kalkarak Dersimlilerin istilasına karşı meydan tamamen boş kalmıştır. Erzincan’ın yanındaki boş köyler, Dersim’in semiz ve mütehakkim (bakımlı ve zorba) halkı ile süratle dolmaktadır. Erzincan beyleri, arazilerini işletmek için Dersimlileri maraba adı altında kullanmaktadırlar. Bu, beylerin, bir nevi Dersimlilerin himayesine sığınmasıdır. Bu köyler ve marabalar, Dersim çapulcu kollarının içeri yayılması için menzil ve yatak rolü yapmaktadırlar. Az zamanda Erzincan’ın Kürt merkezi olmasıyla asıl korkunç Kürdistan’ın meydana gelmesinden ciddi olarak kaygılanmak yerindedir.” Bilindiği gibi; Şark Islahat Planı, Ermenilerden boşalan arazilerin Kürtlere verilmemesini, yerleşmiş olanların çıkarılmasını ve buralara dışardan getirilecek göçmen Türklerin yerleştirilmesiyle bir “Türklük Barajı” kurulmasını öngörüyordu. Ancak, buralara yerleştirilen Balkanlı ya da Kafkasyalı göçmenlerin bir bölümünün, doğa ve toplum şartlarına uyum gösteremeyerek buralardan ayrılıp Batı Anadolu’ya yerleşmeleri, besbelli ki İsmet Paşa’yı son derece rahatsız etmektedir. Oysa İnönü, “Aslında Erzincan, bir Türk mamuresi olmak için bütün şartlara maliktir” diyor ve bu yörenin bir an önce öngörülen şekilde donatılmasını istiyor.