Aşk ve Arzu

Bu kitap, insanın dünyadaki bulunuşunu iki temel kavram etrafında yeniden düşünür: Mevcudiyet ve varediş. İnsana verilen şey -beden, zaman, akıl, irade, tabiat ve ilişkiler- onun seçmediği, hazır bulduğu bir mevcudiyettir; bu mevcudiyetin hangi istikamette işleneceği ise insanın kendi sorumluluğudur. Bu iki kutbu birbirine bağlayan kavram emanettir: İnsan kendi varlığının ne kaynağı ne de mutlak sahibidir fakat ondan hesap vermekle yükümlüdür. Kitap bu temel üzerinde varlık ve taşıyıcılık, zamanın ontolojisi, aklın mertebeleri, hatıra-hayal-gerçek ayrımı, özgürlük ve kader diyalektiği, kendini aldatma ve yüzleşme, ahlâkın ontolojisi, arzu-irade-içgüdü gerilimi, duyguların yapısı, aşk-nefret-korku üçgeni, yeni bir insan tasavvuru, toplum ve medeniyet, nihayet saadet ile hürriyet meselelerini on dört bölüm hâlinde sistematik olarak işler. Eserin merkezî iddiası; varoluşçu fenomenolojinin (Sartre, Heidegger, Kierkegaard) özgürlük anlayışını, klasik erdem ahlâkının (Aristoteles, MacIntyre) karakter kavramını ve İslam kelamının yaratılış-özgürlük metafiziğini (Eş’arî, vürûd, âdetullah), mevcudiyet-emanet-yönelim-varediş-şahsiyet zincirinden oluşan tek bir kavram mimarisi içinde birleştirmektir. Kitabın ekler bölümü bu terkibi en az üç noktada teknik, savunulabilir önermelere dönüştürür: İlahi bilgi ile insan özgürlüğü arasındaki klasik gerilime “açık gelecek” tezi üzerinden bir çözüm önerir; kişisel özdeşliği sabit bir cevhere değil, failin bıraktığı üç ayrı ize dayandırır; ve tasavvufun vahdet-i vücûd geleneğinden bilinçli biçimde ayrışan bir “kurb metafiziği” geliştirir. Eser, insanın tamamlanmamışlığını bir ontolojik kusur değil bir istidat olarak; özgürlüğü ise içeriksiz bir hiçlik değil hakikate yönelmiş bir sorumluluk olarak yeniden kurar.